Góry Świętokrzyskie – informacje ogólne, podział

Strona główna » Góry Świętokrzyskie – informacje ogólne, podział

Góry Świętorzyskie

Położone w centralnej części Kielecko – Sandomierskiej wyżyny Góry to najstarsze (pochodzące z przełomu syluru i dewonu) i najbardziej intrygujące pod względem budowy geologicznej wzniesienia w Polsce. Mimo, iż wzniesienia nie osiągają tutaj zawrotnych wysokości (najwyższa Łysica mierzy „zaledwie” 612 m.n.p.m.), to poszczególne szlaki niezmiennie cieszą się wśród turystów ogromnym powodzeniem. Krajobraz najwyższych partii Gór Świętokrzyskich zdobią tak unikalne formy jak gołoborza czy skałki ostańcowe. Prócz tego typowe są tutaj głębokie doliny, jak i stosunkowo strome stoki. Góry Świętokrzyskie w większości porastają lasy bukowe, ale też jodłowe. Bogata roślinność oraz interesująca rzeźba terenu sprawiła, iż cały region jest objęty ochroną jako Świętokrzyski Park Narodowy.

Pasma górskie oraz Korona Gór

Góry Świętokrzyskie można podzielić na trzy ogólne części – północną, centralną oraz południową. W każdej z nich znajduje się po kilkanaście pasm. Poza najstarszymi Łysogórami, Pasmem Jeleniowskim oraz Pasmem Masłowskim, poprzez długość aż 70 km rozciągają się między innymi takie pasma tak: Chęcińskie, Zelejowskie, Klonowskie, Bolechowickie, Dobrzeszowskie, Oblęgorskie,  Zgórskie, Posłowickie, Dymińskie, Daleszyckie, Cisowskie, Orłowińskie, Wygiełzłowskie, Iwaniskie, Brzechowickie, Sieradowickie etc. Góry Świętokrzyskie mogą sprawiać wrażenie wzniesień niewielkich, o łagodnych kształtach – to jednak stanowi ich ogromny atut. W tym wyjątkowym regionie szczególnie dobrze rozwinięta jest bowiem turystyka piesza. W ramach Korony Gór wyszczególniono łącznie 28 wzniesień, z których najwyższe stanowią takie szczyty jak: Łysica (612 m.n.p.m.) w Paśmie Łysogórskim, Szczytniak (554 m.n.p.m.) w Paśmie Jeleniowskim, Bukowa Góra (482 m.n.p.m.) w paśmie Klonowskim, Klonówka (473 m.n.p.m.) w Paśmie Masłowskim, Góra Kiełków (452 m.n.p.m.) w Paśmie Orłowińskim, Radostowa (452 m.n.p.m.) w rejonie Grzbietu Krajeńskiego, Góra Siniewska (444 m.n.p.m.) w Paśmie Oblęgorskim. Walory krajobrazu natomiast sprawiają, iż piesze wędrówki mogą stanowić niezapomniane przeżycie – różnorodne formy terenu, skały, często spotykane ruiny zamków oraz wyjątkowe jaskinie (również podziemne jeziora) pobudzają wyobraźnię ludzką od wieków. Stąd też – z regionem Gór Świętokrzyskich wiąże się sporo podań ludowych.

Geologiczna budowa oraz inne ciekawostki

Zróżnicowanie geologiczne związane jest z tym, iż poszczególne pasma wykształcały się w różnych okresach. Łysogóry, Pasmo Jeleniowskie i Masłowskie są tworzone przez skały kambryjskie, jak również Dolina Chęcińska, Pasmo Wygiełzłowskie czy Zgórskie. Z kolei Pasmo Zelejowskie oraz Chęcińskie zbudowane jest z osadów dewońskich, a dno Doliny Wilkowskiej – z łupków oraz osadów z okresu ordowiku oraz syluru. Na tym nie koniec różnicowania – dość jednak poznać niektóre z nich, by przekonać się o wyjątkowym charakterze Gór Świętokrzyskich. Niezwykle interesujący element tego obszaru stanowią także liczne jaskinie, a także kamieniołomy. Na wzmiankę zasługuję zwłaszcza wzgórze (i rezerwat przyrody) Kadzielnia położone na terenie Kielc, którego podziemia wypełniają tworzące Szmaragdowe Jezioro wody.

Świat roślin i zwierząt

Obszar Gór Świętokrzyskich jest porośnięty głównie przez zwarte kompleksy leśne. Charakterystyczne są zarówno puszcze liściaste, jak i iglaste, często też występują obszary o mieszanym charakterze (typowe dla regla dolnego bory jodłowo – bukowe, czy też lasy dębowo – sosnowe). Lasy posiadają bogatą roślinność również w warstwie runa, a wiele z gatunków paproci oraz widłaków pozostaje pod ścisłą ochroną. Gołoborza także porośnięte są mchami – w tym ich rzadkimi górskimi odmianami, paprociami, trawami a nawet krzewami – nie stanowią więc obszarów zupełnie jałowych. Na szlakach Świętokrzyskiego Parku Narodowego można podziwiać także rzadziej występujące gatunki, takie jak: aster gawędka, goździk siny, kostrzewa blada, wężymord stepowy, arnika górska, liczydło górkie i inne. Ponieważ klimat w Górach Świętokrzyskich nie jest szczególnie surowy, obszar zamieszkuje wiele gatunków zwierząt. Do najczęściej występujących ssaków zalicza się m.in. jelenie, borsuki, daniele, łasice, kuny, dziki, zające, nietoperze, orzesznice, czy bobry. Przedstawiciele ptactwa to natomiast: bociany czarne, głuszce, cietrzewie, derkacze, pliszki, czajki, orliki krzykliwe itp. Jak w każdym rejonie górskim, i tutaj nie brakuje gadów – jaszczurek zwinek, gniewoszy plamiastych, żmii zygzakowatych, czy płazów – traszek zwyczajnych, traszek grzebieniastych, kumaków, ropuch, rzekotek nadrzewnych czy żab. W królestwie owadów szczególnymi względami obdarzono natomiast motyle – paź królowej, zmierzchnica, trupia główna, paź żeglarz, niepylak – wszystkie objęto bowiem ochroną.

Czarownice, diabły i inne legendy dotyczące Gór Świętokrzyskich

Na szlakach można natknąć się na wiele niezwykle malowniczych miejsc, które do inspirują przyjezdnych po dzień dzisiejszy.

  • Jedno z nich stanowi również Święty Krzyż (zwany inaczej Łyścem tudzież Łysą Górą) – wedle przekazów ustnych to tutaj przez wieki zlatywały się (na miotłach bądź łopatach) czarownice – które co ciekawe za dnia niczym szczególnym się nie wyróżniały. Na szczycie góry odprawiano czary i oddawano się hulankom z diabłami, dopóki nie nastał świt. Pianie koguta zawsze kończyło sabat, a z czasem do sygnałów przynoszących kres harcom dołączył dzwon klasztoru. Zarówno wiedźmom, jak i biesom takie sąsiedztwo nie było w smak, toteż postanowiono zniszczyć budowlę. Z tym wiąże się jednak kolejne miejsce…
  •  …a mianowicie położony w środkowej części Pasma Masłowskiego Diabelski Kamień (zwany Wielkim), będący fragmentem grani skalnej z kwarcytu, znaczonej rysami tektonicznymi. Wedle podania skałę tę upuścił Diabeł, który zamierzał pewnej nocy zniszczyć klasztor na Świętym Krzyżu. Plan ten nie powiódł się, bowiem wcześniej dało się słyszeć pianie koguta, i prysła czarcia moc. Ślady tektoniczne w myśl legendy są tak naprawdę śladami szatańskich pazurów.
  • Jako, iż pierwsza próba się nie udała, wiedźmy postanowiły wykorzystać inny sposób – i zrzucić na klasztor kilka mniejszych głazów. Układanie skał w specjalnej płachcie trwało jednak tak długo, iż plan po raz kolejny przerwało pianie kura. Głazy roztrzaskały się na zboczu góry w pobliskim lesie, ogałacając go z boru. Nazajutrz, gdy mieszkańcy zobaczyli taki krajobraz, nazwali owo miejsce Gołoborzem. Po dziś dzień miejsce to jest pozbawione roślinności, i stanowi niezwykle charakterystyczny element krajobrazu Gór Świętokrzyskich.
  • Innym legendarnym miejscem pozostaje Jaskinia Zbójecka w okolicach Łagowa. To tutaj mieszkać miał zbój Madej, dla którego przyszykowano w piekle łoże nabite nożami, hakami oraz ostrzami. Zawczasu dowiedział się on (od Bolka, co zszedł do piekła, by odzyskać cyrograf podpisany przez swego ojca)o czekającej go za niegodziwy żywot karze. Postanowił zaprzestać zbójeckiego procederu, ale w tym celu konieczna była pokuta, którą obmyślił sam Bolko – odtąd musiał podlewać nabraną w usta wodą wbitą w ziemię maczugę, dopóty ta nie zakwitnie i nie zrodzi owoców, a ponad to – musiał rozdać swoje bogactwa. Bolko w międzyczasie został biskupem i po 20 latach postanowił zbója odwiedzić. Okazało się, iż pokuta się dokonała, toteż rozgrzeszył on Madeja, którego ciało obróciło się w proch, a dusza – pod postacią gołębia uleciała do nieba.

By Marek Misztal from Warszawa, Poland [GFDL, CC-BY-SA-3.0 or CC BY-SA 2.5], via Wikimedia Commons

Sending
User Review
0 (0 votes)
By |2016-07-12T21:54:35+00:00Listopad 29th, 2015|Categories: blog, góry podstawowe informacje, góry świętokrzyskie, informacje|

About the Author:

Rocznik 82. Z wykształcenia stomatolog. Mieszkaniec Katowic. Pasjonat fotografii i internetu. Kiedyś projekt odkryjslaskie.org obecnie głównie 1001miejsc.pl Zawodowo związany z myclinic.pl