Które cmentarze są najstarsze w Polsce?

1 listopada to czas zadumy i spotkań rodzinnych, to właśnie wtedy większość z nas odwiedza cmentarze, na których leżą nasi bliscy lub znajomi. W tym okresie większość nekropolii mieni się paletą barw, nie tylko za sprawą jesiennej aury, ale także z powodu mnóstwa palących się zniczy. Urok ten szczególnie widać wieczorem, dlatego wielu z nas właśnie o tej porze wybiera się na spacer w okolice pobliskich cmentarzy.

Przygotowałem, krótkie zestawienie najstarszych polskich cmentarzy. Cmentarzy oddalonych od kościoła, leżących poza obrębem ówczesnych miast. Cmentarze przykościelne funkcjonowały już w XII wieku.

Warszawskie Powązki

Nie jest to najstarszy cmentarz w Polsce ale na pewno najsłynniejszy. Cmentarz założono w w listopadzie 1790 roku, na działce podarowanej przez rodzinę Szymanowskich. Nekropolia znajduje się w obecnej dzielnicy Wola. Początkowo zajmował około 2 hektarów. Dzisiaj cmentarz zajmuje 43 ha, co ciekawe nekropolia w Watykanie zajmuje 44 ha.

Na cmentarzu powązkowskim pochowane jest ok. miliona osób. Wśród nich znajduje się bardzo wielu znanych i zasłużonych naszych rodaków. Na Powązkach pochowani są żołnierze powstań narodowych od insurekcji kościuszkowskiej do powstania warszawskiego, działacze niepodległościowi, wybitni pisarze, poeci, uczeni, artyści, lekarze, prawnicy, duchowni.

W czasie okupacji na terenie cmentarza działała Armia Krajowa, to tutaj były składy broni, odbywały się wykłady wojskowe, tędy też szły transporty żywności do getta warszawskiego.

Stare Powązki. Najstarsze cmentarze w Polsce.

Stare Powązki. Najstarsze cmentarze w Polsce.

By Adrian Grycuk (Own work)

[CC BY-SA 3.0 pl], via Wikimedia Commons

 

Cmentarz Rakowicki

Pierwotnie nazywany Cmentarzem Miejskim. Jest to największy cmentarz w Krakowie, zajmuje 42 ha. Powstawał w latach 1800 – 18003, był wielokrotnie powiększany. Cmentarz Rakowicki jest miejscem pochówku krakowian, tych zasłużonych jak i zwykłych obywateli. Spoczywają na nim są twórcy kultury, naukowcy, przedstawiciele znanych rodów, zasłużeni politycy, uczestnicy powstań (listopadowego, styczniowego, krakowskiego), uczestnicy I i II wojny światowej, członkowie Legionów Polskich i wielu innych.

Nekropolia jest zabytkiem o dużej wartości historycznej i artystycznej. Niektóre z nagrobków są dziełem wybitnych architektów m.in: Teofila Żebrawskiego, Feliksa Księżarskiego, Sławomira Odrzywolskiego, jak również znanych rzeźbiarzy: Tadeusza Błotnickiego, Wacława Szymanowskiego czy Karola Hukana.

Cmentarz Rakowicki leży w bezpośrednim sąsiedztwie Małopolskiej Drogi św. Jakuba prowadzącej z Sandomierza do Tyńca.

Cmantarz Rakowicki. Najstarsze cmentarze w Polsce.

Cmentarz Rakowicki. Najstarsze cmentarze w Polsce.

By Zygmunt Put Zetpe0202 (Own work) [GFDL or CC BY-SA 4.0-3.0-2.5-2.0-1.0], via Wikimedia Commons

Cmentarze przy ul. Lipowej w Lublinie

Cmentarze przy ul. Lipowej, które mieszczą się przy ul. Lipowej w Lublinie najstarszy i najbardziej znany zespół cmentarzy we wschodniej Polsce. Zespół ten składa się z następujących cmentarzy:

  • cmentarz rzymskokatolicki,
  • cmentarz ewangelicko-augsburski,
  • cmentarz prawosławny oraz
  • cmentarz wojskowo-komunalny z główną bramą wejściową od ul. Białej.

Jak podają niektóre źródła powstanie tego jednego z najcenniejszych cmentarzy w Polsce datowane jest na rok 1794. Nekropolia ta ma wielowyznaniowy i wielonarodowy charakter, wiele ze znajdujących się tam nagrobków to cenne dzieła sztuki rzeźbiarskiej. Na cmentarzu przy ul. Lipowej spoczywają ludzie zasłużeni dla miasta i Polski m. in.: ks. Piotr Ściegienny – zesłaniec i działacz chłopski. Znajdziemy tam również mogił żołnierzy armii austro – węgierskiej, bojowników poległych w walkach z bolszewikami, zołnierzy AK i uczestników walk 1939 roku.

W północnej części cmentarza znajduje się cmentarz ewangelicki, gdzie leżą prochy zasłużónej dla Lublina rodziny Vetterów.

W najstarszej części cmentarza znajduje się około tysiąca grobów z XIX wieku, z których większość wymaga odnowienia. Powodem może być fakt, że zostały on zbudowane przeważnie z nietrwałego piaskowca i wapienia. Obecnie wiele grobowców jest już opuszczonych.

Cmentarz w Lublinie, ul. Lipowa. Najstarsze cmentarze w Polsce.

Cmentarz w Lublinie, ul. Lipowa. Najstarsze cmentarze w Polsce.

Autor: Loraine (Praca własna) [CC BY-SA 3.0], Wikimedia Commons

Stary Cmentarz w Ostrowie Wielkopolskim

Nekropolia w Ostrowie Wielkopolskim została założona w 1782 r. i był jednym z pierwszych polskich cmentarzy położonych z dala od kościoła, poza obrębem miasta, wcześniej takie miejsce było uznawane za niegodne. Najstarszy z zachowanych nagrobków pochodzi z 1842 r.  W 1832 r. zaczęto stawiać murowane ogrodzenie cmentarza. Cmentarz otoczono głębokim na 2 metry rowem, który został zasypany pod koniec XIX w. –  potrzebowano miejsca dla samobójców.

Podczas zaborów cmentarz był jedynym legalnym miejscem polskich manifestacji patriotycznych, powodem było zwyczajowe poszanowanie przez zaborcę prawa czyniącego z cmentarza miejsca azylu.

Na przestrzeni lat kilka razy próbowano cmentarz w Ostrowie Wielkopolskim zlikwidować, miało to miejsce między innymi w 1820 r., w latach trwania II wojny światowej oraz 1962 roku przez komunistów.

W latach 1989-1990 udało się zabezpieczyć bramy, część murów i nagrobków oraz kapliczek. Od połowy lat 90. działa towarzystwo, które gromadzi fundusze na renowację zabytkowych grobowców, m.in. podczas corocznych kwest w Zaduszki.

Pośród nagrobków można znaleźć formy klasyczne, neoromantyczne, secesyjne, kubiczne. Ciekawym miejscem w południowo-zachodniej części jest największy, klasycystyczny, grobowiec rodziny Idźkowskich. Pomniki nagrobne były niejednokrotnie wykonywane przez cenionych wielkopolskich rzeźbiarzy. Jeden z nich – Pielgrzym, dłuta Władysława Marcinkowskiego – znajduje się obecnie w krużganku ostrowskiej konkatedry.

Stary cmentarz Rzymskokatolicki w Płocku – Płockie Powązki

Ostatni na naszej liście najstarszych cmentarzy jest obiekt w Płocku. Cmentarz ten został założony w 1780 roku poza granicami ówczesnego miasta. Cmentarz zajmuje powierzchnię 2,30 ha. Nekropolia ta była używana przez niecałe 200 lat do zakończenia II wojny światowej. Pochowano na niej znamienitych obywateli miasta, w tym kupców, urzędników, sędziów, nauczycieli i lekarzy. Obiekt mieści się przy trakcie dobrzyńskim, z dala od kościołów. Początkowo był przyjęty bardzo niechętnie przez ludność, która trzymała się uporczywie starego zwyczaju grzebania zmarłych przy kościołach.

Na początku XIX w na cmentarzu wybudowana została drewniana kaplica, której fundatorem był Jan Antoni Zdziennicki –  kanonik katedry płockiej. Kaplica ta w latach międzywojennych została rozebrana.

Miejscem wyróżniającym się na starym cmentarzu, w Płocku jest zbiorowa mogiła bohaterów Powstania Styczniowego z 1863 roku.

Nekropolia w Płocku to unikatowy obiekt ze względu na wartość historyczną i artystyczną. Obecnie cmentarz wymaga odrestaurowania.

Jest to prawdopodobnie najstarszy cmentarz w Polsce znajdujący się z dala od kościoła.

Oceń artykuł
Sending
User Review
4.13 (8 votes)